Φλεβική Ανεπάρκεια: Συμπτώματα, Στάδια & Θεραπεία

Με τον όρο φλεβική ανεπάρκεια εννοούμε τη μη σωστή λειτουργία των βαλβίδων κάποιων συγκεκριμένων φλεβών των κάτω άκρων, της μείζονος ή/και της ελάσσονος σαφηνούς. Ο ρόλος των βαλβίδων είναι να αποτρέπουν την παλινδρόμηση του αίματος, διασφαλίζοντας συνεχή και ομαλή ροή του αίματος με κατεύθυνση προς την καρδιά.

Κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα της φλεβικής ανεπάρκειας είναι ότι πρόκειται για μία πάθηση εξελικτική, η οποία έχει σταδιακή επιδείνωση στη συμπτωματολογία και στην κλινική εικόνα.

Η φλεβική ανεπάρκεια από τη στιγμή που θα ξεκινήσει μέχρι να δώσει κάποια συμπτωματολογία ή να παρατηρήσει ο ασθενής κάτι περίεργο στα πόδια του συνήθως έχουν περάσει αρκετά χρόνια. Η συνεχής παλινδρόμηση ποσότητας αίματος μέσα στη μείζονα σαφηνή φλέβα έχει ως αποτέλεσμα σε βάθος χρόνου την αύξηση της πίεσης σε ολόκληρο το επιφανειακό (επιπολής) φλεβικό δίκτυο γιατί το αίμα που παλινδρομεί διεισδύει σε παράπλευρους μικρούς επιφανειακούς φλεβικούς κλάδους προκαλώντας σε βάθος χρόνου έντονη φλεβική συμφόρηση. Αυτό έχει ως επακόλουθο την άνα πάσα στιγμή ύπαρξη σε αρκετές φλέβες των ασθενών με φλεβική ανεπάρκεια πολύ μεγαλύτερης ποσότητας αίματος από τη φυσιολογική. Εξελισσόμενη η συγκεκριμένη παθολογική οντότητα οδηγεί στη δημιουργία των φλεβικών κιρσών κάτω άκρων.

Η τυπική συμπτωματολογία της φλεβικής ανεπάρκειας είναι πάντα αντίστοιχη του σταδίου στο οποίο βρίσκεται ο ασθενής. Κλινικά παρατηρούμε κιρσούς και ευρυαγγείες που υποδηλώνουν την ύπαρξη φλεβικής ανεπάρκειας. Μπορεί κανείς επομένως να παραπονείται για αίσθημα βάρους στα πόδια μετά από πολύωρη ορθοστασία, πόνο ή σφίξιμο ιδιαίτερα στη γαστροκνημία, μούδιασμα ή και κράμπες κατά τη διάρκεια του νυχτερινού ύπνου. Πολύ πιθανό να αναφέρει κανείς στη συμπτωματολογία της φλεβικής ανεπάρκειας οίδημα σφυρών και γαστροκνημίας, αίσθημα έντονου καύσου ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες καθώς και ενοχλητικού κνησμού. Σε πιο προχωρημένα στάδια της πάθησης παρατηρούνται και έντονες δερματικές αλλοιώσεις από τη μεσότητα της γαστροκνημίας και κάτω όπως έλλειψη τριχοφυίας στους άνδρες, ερυθρότητα, ενίοτε φλεγμονή καθώς και μελάγχρωση (υπέρχρωση) του δέρματος λόγω λίμνασης και στάσης του αίματος μέσα στις κιρσοειδείς φλέβες καθώς και σε περιορισμένες περιπτώσεις δημιουργία πληγών στα πόδια, τα επονομαζόμενα άτονα φλεβικά έλκη.

Θα μπορούσε εύκολα να πει κανείς ότι η αιτιολογία της φλεβικής ανεπάρκειας είναι πολυπαραγοντική. Η παλινδρόμηση του αίματος προκαλεί αύξηση της φλεβικής πίεσης, διόγκωση και υπερβολική σε βάθος χρόνου διάταση των επιφανειακών φλεβών. Κληρονομικότητα σε συνδυασμό με τρόπο ζωής (ορθοστασία, καθιστική ζωή, μειωμένη κινητικότητα, παχυσαρκία, εγκυμοσύνη κ.α) προδιαθέτουν σε φλεβική υπέρταση με αρνητικό επακόλουθο αρχικά στη μακροκυκλοφορία με δημιουργία κιρσών και σε απώτερο χρόνο στη μικροκυκλοφορία με συχνές διαταραχές στα τριχοειδή αγγεία.

Ως σημαντική και αρκετά συχνά λίαν επικίνδυνη παθολογική οντότητα η φλεβική ανεπάρκεια αν υποτιμηθεί παρουσιάζει σημαντικές επιπλοκές όπως:

• θρόμβωση ή φλεγμονή του φλεβικού τοιχώματος επιφανειακών φλεβικών κλάδων που στην πλειονότητα των περιπτώσεων αφορά κάποιον κιρσό και ονομάζεται επιπολής θρομβοφλεβίτιδα.
• στην εξέλιξή της η φλεβική ανεπάρκεια επιβαρύνει και το εν τω βάθει φλεβικό δίκτυο με αρκετά πιθανή μία εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση η οποία εκτός από πολύμηνη ταλαιπωρία παρουσιάζει ενίοτε και μεγάλη επικινδυνότητα στην περίπτωση αποκόλλησης κάποιου θρόμβου ο οποίος υπάρχει πιθανότητα με τη ροή του αίματος στο φλεβικό δίκτυο να σφηνωθεί στις πνευμονικές αρτηρίες προκαλώντας πνευμονική εμβολή.
• εστία νέκρωσης κάτω από τη μεσότητα της γαστροκνημία με ιστό που ισχαιμεί για μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω φλεβικής στάσης και υπέρτασης που αποκαλείται άτονο φλεβικό έλκος.

Η διάγνωση της φλεβικής ανεπάρκειας τίθεται σχετικά απλά με τη σωστή κλινική εξέταση, τη λεπτομερή λήψη ιστορικού και ακολούθως τη διενέργεια triplex φλεβών κάτω άκρων όπου διαπιστώνεται ανεπάρκεια φλεβικών βαλβίδων και παλινδρόμηση του αίματος σε συγκεκριμένα φλεβικά στελέχη.

Σύμφωνα με τις νεότερες εξελίξεις με την εισαγωγή στην αντιμετώπιση της φλεβικής ανεπάρκειας και των κιρσών των σύγχρονων ενδοαυλικών τεχνικών υπήρξε αναθεώρηση των κατευθυντήριων οδηγιών και πλέον η σύσταση που κυριαρχεί στις Φλεβολογικές Εταιρείες ανά τον κόσμο είναι η χειρουργική (ελάχιστα επεμβατική) θεραπεία σε όσο πιο πρώιμο στάδιο φλεβικής ανεπάρκειας μέσω ενδοαυλικού θερμικού αποκλεισμού της ανεπαρκούσας μείζονος ή/και ελάσσονος σαφηνούς φλέβας με Laser. Αποτελεί στην πράξη , αλλά και ως συμπέρασμα στη διεθνή βιβλιογραφία, την πιο εύχρηστη, ασφαλή, εύκολη, απόλυτα ακριβή και με εξαιρετικό λειτουργικό και αισθητικό σε βάθος χρόνου αποτέλεσμα μέθοδο οριστικής θεραπειάς της πάθησης.

Όταν η επεμβατική αποκατάσταση μέσω ενδοαυλικού Laser διενεργείται από εξειδικευμένο και έμπειρο σε αυτές τις τεχνικές Αγγειοχειρουργό δεν παρουσιάζει τον παραμικρό κίνδυνο επιπλοκών.

Μέχρι να αποφασίσει κανείς την ενδοαυλική θεραπεία μπορεί να υιοθετήσει κάποια συντηρητικά μέτρα στην καθημερινότητά του όπως μυική άσκηση μέσω σύσπασης με οποιοδήποτε τρόπο της μυικής αντλίας της γαστροκνημίας, αποφυγή ορθοστασιάς και υψηλών θερμοκρασιών, κατά την ξεκούραση τοποθέτηση των άκρων σε ανάρροπη θέση, εφαρμογή ελαστικών καλτσών διαβαθμισμένης συμπίεσης κατά την εργασία καθώς και λήψη ειδικής φαρμακευτικής αγωγής με φλεβοτονικά και φλαβονοειδή σκευάσματα.

Η υπερβολική κατανάλωση τροφών που είναι πλούσιες σε κεκορεσμένα λιπαρά οξέα και τριγλυκερίδια προκαλεί αύξηση του ιξώδους του αίματος γεγονός που ασκεί αρνητική δράση στο τοίχωμα και στις βαλβίδες των φλεβών προδιαθέτοντας σε φλεβική ανεπάρκεια. Οι πικάντικες τροφές και το άφθονο αλάτι προκαλούν κατακράτηση υγρών. Ουσιές όπως τα φλαβονοειδή δρουν ευεργετικά στον οργανισμό με πολλούς τρόπους. Τα κόκκινα φασόλια, το ρόδι και οι διάφοροι τύποι βατόμουρων θεωρούνται τροφές πολύ υψηλής περιεκτικότητας σε φλαβονοειδή, ενώ πολλά κόκκινα και κίτρινα φρούτα και λαχανικά (φράουλες, μελιτζάνες, μπανάνες, μήλα, πορτοκάλια, ντομάτες, μπρόκολο, κρεμμύδι, σπανάκι) καθώς και ορισμένοι ξηροί καρποί, ανάλατοι και ακατέργαστοι, αποτελούν επίσης καλές πηγές αυτών των φυτικών συστατικών.

Δυστυχώς, πολλοί ιατροί που πραγματοποιούν θεραπείες για την αντιμετώπιση των κιρσών δεν είναι αγγειοχειρουργοί και δεν έχουν εκπαιδευθεί στην ανατομία και στην παθολογία των φλεβικών παθήσεων, αλλά ούτε και στις νεότερες ενδοαυλικές μεθόδους θεραπείας. Αγοράζοντας φθηνά συνήθως αγοράζει κανείς διπλά! Η ορθή αντιμετώπιση απαιτεί ενδοαυλικό αποκλεισμό της μείζονος σαφηνούς με Laser συνοδευόμενη από πολλαπλές τοπικές κιρσεκτομές αν ο/η ασθενής φέρει και κιρσούς ή σκληροθεραπεία με αφρό μετά 6-8 εβδομάδες αν πρόκειται για μικρές κιρσοειδείς φλέβες. Στις μέρες μας όλοι προσπαθούν να παρέχουν όσο πιο φθηνές υπηρεσίες γίνεται στον ασθενή για την αντιμετώπιση της φλεβικής ανεπάρκειας και των κιρσών… το ζητούμενο σε κάθε περίπτωση όμως είναι η μείωση του κόστους να μην έχει κανένα αντίκτυπο στην ποιότητα και στην ασφάλεια της θεραπευτικής προσέγγισης.

Οι φλέβες των ποδιών έχουν μια δύσκολη δουλειά: να ανεβάσουν το αίμα προς την καρδιά κόντρα στη βαρύτητα. Το καταφέρνουν με δύο μηχανισμούς. Ο πρώτος είναι οι μύες της γάμπας, που σε κάθε βήμα συμπιέζουν τις φλέβες και σπρώχνουν το αίμα προς τα πάνω. Ο δεύτερος είναι οι βαλβίδες, μικρές πτυχές στο εσωτερικό των φλεβών που ανοίγουν όταν το αίμα ανεβαίνει και κλείνουν για να μην ξαναπέσει.

Στη φλεβική ανεπάρκεια οι βαλβίδες δεν κλείνουν πια στεγανά. Το αίμα παλινδρομεί προς τα κάτω, λιμνάζει και η πίεση μέσα στις φλέβες της κνήμης μένει υψηλή. Με τον χρόνο το τοίχωμα διατείνεται, οι φλέβες φαρδαίνουν και οι βαλβίδες απομακρύνονται ακόμη περισσότερο. Έτσι το πρόβλημα τροφοδοτεί τον εαυτό του.

Η φλεβική ανεπάρκεια εξελίσσεται αργά, και οι ιατροί την περιγράφουν διεθνώς με την κλινική ταξινόμηση CEAP. Με απλά λόγια:

• C0: υπάρχουν συμπτώματα, όπως βάρος και κούραση στα πόδια, χωρίς τίποτα ορατό.
• C1: ευρυαγγείες και μικρές δικτυωτές φλέβες.
• C2: κιρσοί κάτω άκρων.
• C3: οίδημα στον αστράγαλο και την κνήμη.
• C4: αλλοιώσεις του δέρματος: καφετί χρώση, έκζεμα, σκλήρυνση.
• C5: φλεβικό έλκος που έχει επουλωθεί.
• C6: ενεργό φλεβικό έλκος.

Δεν περνούν όλοι οι ασθενείς από όλα τα στάδια και ο ρυθμός διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Από το στάδιο C3 και μετά η πάθηση παύει να είναι μόνο ζήτημα εμφάνισης, και η θεραπεία έχει στόχο να προλάβει τη βλάβη στο δέρμα.

• Κληρονομικότητα. Αν ο ένας ή και οι δύο γονείς είχαν κιρσούς, η πιθανότητα αυξάνεται αισθητά.
• Φύλο και ορμόνες. Οι γυναίκες προσβάλλονται συχνότερα. Ρόλο παίζουν οι εγκυμοσύνες και η ορμονική αγωγή.
• Ηλικία. Οι βαλβίδες και το τοίχωμα των φλεβών εξασθενούν με τα χρόνια.
• Ορθοστασία ή καθιστική εργασία. Όταν η γάμπα δεν δουλεύει, το αίμα δεν προωθείται.
• Παχυσαρκία.
• Προηγούμενη θρόμβωση ή τραυματισμός στο πόδι.

Πολλοί πιστεύουν ότι αν δεν φαίνονται κιρσοί, οι φλέβες είναι υγιείς. Δεν ισχύει πάντα. Η ανεπαρκής φλέβα μπορεί να βρίσκεται βαθύτερα κάτω από το δέρμα και να μη διαγράφεται, ιδίως όταν υπάρχει λιπώδης ιστός. Ο ασθενής έχει βάρος, πρήξιμο το απόγευμα, νυχτερινές κράμπες ή ανήσυχα πόδια, και δεν το συνδέει με τις φλέβες.

Το αντίστροφο επίσης συμβαίνει: εντυπωσιακές ευρυαγγείες χωρίς ουσιαστική ανεπάρκεια. Γι’ αυτό η εικόνα του ποδιού δεν αρκεί και η διάγνωση στηρίζεται στον υπέρηχο.

Το triplex είναι η εξέταση που απαντά με ακρίβεια στο αν υπάρχει φλεβική ανεπάρκεια. Γίνεται σε όρθια θέση, γιατί έτσι αναπαράγονται οι συνθήκες που προκαλούν την παλινδρόμηση. Ο ιατρός ελέγχει:

• αν οι βαλβίδες της μείζονος και της ελάσσονος σαφηνούς κλείνουν σωστά
• για πόσο χρόνο το αίμα γυρίζει προς τα πίσω
• τη διάμετρο και την πορεία των φλεβών που ανεπαρκούν
• τις διατιτραίνουσες φλέβες που συνδέουν το επιπολής με το εν τω βάθει σύστημα
• αν οι βαθιές φλέβες είναι ανοιχτές και λειτουργούν

Με αυτά τα στοιχεία σχεδιάζεται η θεραπεία. Χωρίς χαρτογράφηση, καμία μέθοδος δεν μπορεί να επιλεγεί σωστά.

Η συντηρητική αντιμετώπιση έχει τρία εργαλεία.

• Κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης. Πιέζουν περισσότερο στον αστράγαλο και λιγότερο προς τα πάνω, βοηθώντας το αίμα να ανέβει. Μειώνουν το πρήξιμο και το βάρος όσο φοριούνται.
• Φλεβοτονικά φάρμακα. Μπορούν να μετριάσουν τα συμπτώματα σε ορισμένους ασθενείς.
• Αλλαγές στην καθημερινότητα. Περπάτημα, ανύψωση των ποδιών, έλεγχος του βάρους.

Τα μέτρα αυτά ανακουφίζουν, αλλά δεν επιδιορθώνουν τις βαλβίδες. Είναι κατάλληλα για ήπιες μορφές, για την εγκυμοσύνη και για όσους δεν μπορούν να υποβληθούν σε επέμβαση. Όταν υπάρχει τεκμηριωμένη παλινδρόμηση με συμπτώματα ή αλλοιώσεις στο δέρμα, η οριστική λύση είναι η σύγκλειση της φλέβας που ευθύνεται.

Η εποχή της κλασικής εγχείρησης με τομές και πολυήμερη ανάρρωση έχει περάσει για τους περισσότερους ασθενείς. Σήμερα η ανεπαρκής φλέβα κλείνει από μέσα:

• με ενδοαυλικό laser ή ραδιοσυχνότητες, που τη σφραγίζουν με θερμότητα
• με βιολογική κόλλα, σε επιλεγμένες περιπτώσεις
• με σκληροθεραπεία αφρού, για τους κλάδους και τις υποτροπές
• με μικροφλεβεκτομές, για τους μεγάλους επιφανειακούς κιρσούς

Συχνά συνδυάζονται δύο τεχνικές στο ίδιο πόδι. Ο ασθενής περπατά αμέσως και στις περισσότερες περιπτώσεις επιστρέφει σπίτι του την ίδια ημέρα.

Η φλεβική ανεπάρκεια δεν υποχωρεί μόνη της. Σε πολλούς ασθενείς μένει σταθερή για χρόνια. Σε άλλους προχωρά και φέρνει επιπλοκές:

• θρομβοφλεβίτιδα πάνω σε κιρσό
• αιμορραγία από επιφανειακή φλέβα μετά από μικρό τραυματισμό
• μόνιμη καφετί χρώση και σκλήρυνση του δέρματος
• έκζεμα με επίμονο κνησμό
• φλεβικό έλκος, που χρειάζεται μήνες για να κλείσει

Ο τακτικός έλεγχος επιτρέπει να γίνει η παρέμβαση στον σωστό χρόνο, πριν εγκατασταθούν οι αλλοιώσεις του δέρματος.

• Περπατήστε τουλάχιστον μισή ώρα την ημέρα. Η κολύμβηση και το ποδήλατο είναι εξίσου καλές επιλογές.
• Αν δουλεύετε όρθιοι ή καθιστοί, κάντε ένα διάλειμμα κάθε ώρα και κινήστε τους αστραγάλους.
• Σηκώνετε τα πόδια ψηλότερα από την καρδιά όταν ξεκουράζεστε.
• Προτιμήστε παπούτσια με χαμηλό τακούνι για τις πολλές ώρες.
• Αποφύγετε την παρατεταμένη έκθεση σε ζέστη: καυτά μπάνια, σάουνα, πολύωρη ηλιοθεραπεία.
• Κρατήστε το βάρος σας σε φυσιολογικά όρια.

Δεν χρειάζεται να περιμένετε να εμφανιστούν μεγάλοι κιρσοί. Αξίζει να ελεγχθείτε όταν τα πόδια σας βαραίνουν και πρήζονται σχεδόν κάθε απόγευμα, όταν ξυπνάτε από κράμπες, όταν το δέρμα γύρω από τον αστράγαλο σκουραίνει ή έχει φαγούρα, και όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό κιρσών. Η εξέταση με triplex διαρκεί λίγα λεπτά και δείχνει αν υπάρχει φλεβική ανεπάρκεια, σε ποιο στάδιο βρίσκεται και αν χρειάζεται θεραπεία τώρα ή απλή παρακολούθηση.

Στην εγκυμοσύνη ο όγκος του αίματος αυξάνεται, οι ορμόνες χαλαρώνουν το τοίχωμα των φλεβών και η μήτρα πιέζει τις φλέβες της λεκάνης. Γι’ αυτό πολλές γυναίκες βλέπουν για πρώτη φορά κιρσούς ή επιδείνωση όσων είχαν. Ένα μέρος τους υποχωρεί τους μήνες μετά τον τοκετό. Κατά τη διάρκεια της κύησης η αντιμετώπιση είναι συντηρητική, με κάλτσες συμπίεσης, περπάτημα και ανύψωση των ποδιών. Ο οριστικός έλεγχος και η θεραπεία προγραμματίζονται αργότερα.